برای موفقیت در پرورش دام و طیور، نیاز به شناخت خوراک مصرفی دام پرورشی خود را داریم تا عملکرد مناسبی را در طی دورهی تولیدی داشته باشیم. خوراک مصرفی دام و طیور شامل چه اقلامی هستند؟ به چه موادی خوراک دام میگویند؟ در این مقاله به بررسی منابع خوراک دام و طیور میپردازیم.
منابع خوراک دام و طیور
خوراک[۱] چیست؟
ترکیبی از نباتات، محصولات گیاهی و گاها فرآوردههای دامی که توسط حیوان خورده میشوند و سپس مورد هضم و جذب قرار میگیرند را خوراک میگویند و به آن بخش از خوراک که به مصرف واقعی حیوان میرسد ماده مغذی[۲] میگویند.
برای شناخت بهتر خوراک دام و طیور آنها را به دو دسته تقسیم میکنیم:
- خوراکهای انرژیزا
- خوراکهای پروتئینی
خوراکهای انرژیزا
لازمه ی انجام هرکاری وجود انرژی است و در بدن دام نیز برای اعمال حیاتی نظیر:نگهداری،رشد و نمو نیاز به انرژی داریم که این بخش از نیاز دام را از خوراکهای انرژیزا تامین میکنیم.
خوراکی که میزان پروتئین آن کمتر از ۲۰درصد و الیاف موجود در آن کمتر از ۱۸درصد باشد را جز خوراک انرژی زا دسته بندی میکنیم که بیشتر شامل غلات،فرآوردههای فرعی آنها،روغنها،چربیها و ملاسها میباشد.
ذرت
مهمترین غله و همچنین پرمصرف ترین خوراک در تغذیه دام و طیور است.رقمهای مختلفی از ذرت در سراسر دنیا کشت میشود که بعضی آنها صرفا مصرف انسانی دارند و بعضی فقط در اقلیمهای خاص عمل آوری میشوند،ولی در اینجا به رقمی که بیشتر در کشورمان مورد مصرف قرار میگیرد،یعنی ذرت زرد، میپردازیم. ذرت حاوی پروتئین پایین و از لحاظ اسیدآمینههای ضروری نیز فقیر میباشد. ذرت حاوی مقدار زیادی نشاسته و چربی و مقدار کمی فیبر است. قابلیت هضم بالایی دارد به همین جهت ذرت را شاخص در نظر میگیریم و دیگر غلات را با ذرت مقایسه میکنیم.
بخش قابل توجهی از جیره طیور را ذرت تشکیل میدهد حدود ۲۰ تا ۵۰ درصد خوراک طیور را در طی دوره پرورش را ذرت تشکیل میدهد. در تغذیه دام بسته به دام پرورشی از ۱۰ تا ۳۰ درصد خوراک میتوان از ذرت استفاده کرد.
| مواد تشکیل دهنده | میزان |
| نشاسته | ۷۲-۶۷% |
| پروتئین | ۱۲-۸% |
| چربی | ۸-۲% |
| فیبر | ۳-۲% |
| سایر مواد | ۱.۵% |
گندم
گندم جز آن دسته از غلاتی است که مصرف انسانی دارد و در جوامعی که مصرف آرد بیشتری دارند دسترسی به این غله سختتر و گرانتر میباشد.
ارزش تغذیهای گندم تا حدودی معادل ذرت است البته میزان پروتئین گندم بسته به رقم کاشت شده و اقیلم متفاوت است، ولی بطور کلی کیفیت پروتئین گندم نسبت به ذرت بهتر است(کیفیت پروتئین سبوس و جوانه گندم بهتر از سایر قسمتهای آن است.) یکی از پرکاربرد ترین مصارف گندم در کارخانجات خوراک به عنوان مادهای با چسبندگی پلت است. مخلوط پروتئینهای موجود در آندوسپرم اغلب گلوتن نامیده میشود. گلوتن خاصیتی الاستیکی دارد و شاخصی برای یک آرد خوب است.
اگر قیمت گندم پایین باشد میتوان بطور کامل در خوراک دام استفاده کرد، موجب کاهش اشتها در دام میشود.
در خوراک طیور بهتر است در هفتههای ابتدایی از گندم استفاده نشود و با رشد جوجه بصورت تدریجی وارد خوراک شود و نهایتا میتواند به ۳۰ درصد جیره برسد بیشتر از این مقدار باعث خونریزی پیش معده میشود. (باید توجه داشت که هنگام استفاده از گندم در جیره باید از مولتی آنزیم نیز استفاده کرد).
جو
غلهای با انرژی و پروتئین متوسط که بین پرورش دهندگان بشدت محبوب است در خوراک گاو،گوسفند و اسب میتوانیم بخش متراکم خوراک بطور کامل از جو تامین کنیم ولی در طیور بدلیل وجود پلی ساکاریدهای غیر نشاسته ای[۳] نمی توانیم بیش از ۱۵درصد در جیره استفاده کنیم. در مرغان تخمگذار باعث کثیفی تخم مرغ و در طیور گوشتی باعث سفته شدن لاشه بدلیل کمتر بودن چربی نسبت به ذرت است.
خوراکهای پروتئینی
کنجاله سویا
کنجاله سویا پس از روغن کشی دانه سویا(روغن کشی بصورت مکانیکی یا بااستفاده از حلالهایی مثل هگزان انجام میگیرد.)برای مصارف حیوانی آماده میگردد به رغم وجود پروتئین بالا این کنجاله از دو اسیدآمینه سیستئین و میتونین کمبود دارد که خوراک طیور که تک معدهای هستند با توجه شود زیرا طیور این اسیدآمینهها را نمیتوانند سنتز کنند. سویا همچنین از نظر کلسیم، فسفر، کاروتن و ویتامین D نیز کمبود دارد.کنجاله سویا پرمصرف ترین کنجاله در بین کنجالههای دیگر را دارد و بخاطر شکلش تقلابات زیادی هنگام فروش شکل میگیرد باید حتما آزمایش هایی را بر روی کنجاله سویا انجام گیرد.
- پروتئین خام
- خاکستر
- حلالیت پتاسیم هیدروکسید
- تست حجمی-وزنی
در مقالات بعدی بطور کاملتری در رابطه با آزمایشهای کنجاله سویا توضیح خواهیم داد.
کنجاله آفتابگردان
این کنجاله از اهمیت بالایی در بعضی نقاط جهان برخوردار است بعد از روغن کشی مانند کنجاله سویا دو نوع کنجاله به میدهد نوع اول با پوسته که پروتئین کمتری دارد و نوع دوم بدون پوسته که پروتئین بیشتری دارد.استفاده از بیش از ۴درصد در جیره های مرغان تخمگذار بدلیل داشتن تری متیل آمین باعث ایجاد بوی بد در تخم مرغ میگردد و همچنین نیاز به اضافه کردن لیزین نیز داریم. در جیره گاوهای ِشیری تا ۲۰ درصد و در جیره گوسفندان تا ۱۵ درصد نهایتا میتوان استفاده کرد.
[۱] Feed
[۲] Nutrient
[۳]Non starch polysaccharides
